De organist en de beiaardier
De beiaard, of het carillon, is typisch een verschijnsel van de Lage Landen. Nergens in de wereld is het aantal beiaarden per vierkante kilometer zo groot als in Nederland en Vlaanderen: er bevinden zich hier meer beiaarden dan in de gehele Verenigde Staten. Hoewel...
Nieuwe Franse orgelmuziek, een wegwijzer (II)
Naar aanleiding van het César Franckjaar 2022 wordt in deze artikelenserie nagegaan hoe het staat met het componeren van orgelmuziek door Franse componisten. In dit deel komt een tweetal componisten aan bod die zich, zonder conservatief te zijn, meer verbindt met de...
De Noord-Duitse koraalfantasie: oratorium of paradepaard?
In dit artikel gaat de auteur in op het ontstaan en kenmerken van de Noord-Duitse koraalfantasia. Hoe en waartoe zijn deze intrigerende composities bedoeld? Hoewel de koraalfantasieën van elkaar verschillen, zijn de overeenkomsten te evident om genegeerd te worden....
Voetzetting in het orgelwerk van Johann Sebastian Bach
Een van de veelbesproken thema’s binnen de historisch geïnformeerde uitvoeringspraktijk betreft de voetzetting in de orgelwerken van Johann Sebastian Bach. De laatste drie decennia verschenen er publicaties van Jon Laukvik , Ewald Kooiman en Stef Tuinstra die het...
Het Friedrich Leichel-orgel in de Lambertuskerk te Arum (II – slot) – Geschiedenis, context en restauratie
In oktober 2021 voltooide Orgelmakerij Bakker & Timmenga de restauratie van het Friedrich Leichel-orgel in de Lambertuskerk van Arum. Theo Jellema was als adviseur bij dit project betrokken. Ten behoeve van deze restauratie deed hij grondig (archief)onderzoek naar...
Nieuwe Franse orgelmuziek, een wegwijzer (I)
Dit jaar, 2022, is een César Franck-jaar. Herdacht wordt dat deze componist 200 jaar geleden werd geboren. De aard en kwaliteit van zijn orgelwerken openden destijds ongebaande wegen en zetten een nieuwe standaard, zijn invloed was zo groot dat hij wordt beschouwd als...
De orgelmakers Jacobus François en Johannes Jacobus Moreau
Hoewel Jacobus François Moreau wel in Holland woonde en werkte, heeft Auke H. Vlagsma bij zijn promotiestudie Het ‘‘Hollandse” orgel in de periode van 1670 tot 1730 (Alphen aan den Rijn 1992) geen aandacht aan zijn werk besteed. Alleen het ontwerp van de kassen van... Het Friedrich Leichel-orgel in de Lambertuskerk te Arum (I) – Geschiedenis, context en restauratie
In oktober 2021 voltooide Orgelmakerij Bakker & Timmenga de restauratie van het Friedrich Leichel-orgel in de Lambertuskerk van Arum. Theo Jellema was als adviseur bij dit project betrokken. Ten behoeve van deze restauratie deed hij grondig (archief)onderzoek naar...
In memoriam Bert Lassing
Op donderdag 18 november jongstleden overleed de cantor-organist Bert Lassing op 81-jarige leeftijd in zijn woonplaats Culemborg. Bert Lassing, geboren op 6 september 1940 te Amsterdam, studeerde aan het Conservatorium van de Vereniging Muzieklyceum te Amsterdam...
Overlegato
Na een periode waarin als erfenis van de negentiende eeuw legatospel de norm was, kwam ongeveer sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw onder organisten het non-legatospel in zwang. Bij nader inzien blijkt hierbij een nuancering nodig, vooral omdat de gelijkmatige...
Litouwse orgelbouw: uniek erfgoed in Oost-Europa. Deel 2: sleutelfiguren van de laatbarokke orgelbouwschool van Vilnius: Nicolaus Jantzon en zijn erfenis
In het eerste deel van deze tweeluik ging de auteur in op het ontstaan van de laatbarokke orgelbouwschool in Vilnius. Daarbij zijn orgelbouwmeester Gerhardt Arendt Zelle en zijn kring belicht. Kunnen we Gerhardt Arendt Zelle beschouwen als de stichter van de...
De publicaties van Charles-Marie Philbert over het Paleis-orgel
Twee jaar na de bouw (in 1873) van een groot concertorgel in Sheffield, kreeg Aristide Cavaillé-Coll opdracht tot levering van een groot orgel voor het Paleis voor Volksvlijt te Amsterdam. Een van de drijvende krachten bij dat project was de Franse diplomaat...
Ontwikkelingen in de bouwstijl van de orgelmakers Smits (II)
De orgels van de Noord-Brabantse orgelmakers Smits zijn niet gemakkelijk bij een bepaalde bouwstijl onder te brengen. De Smitsen lieten zich erop voorstaan dat ze in hun kunstambacht autodidact waren en daarom aan een eigen, onafhankelijke werkwijze vast konden...
Nogmaals Haarlem
In het maartnummer van Het Orgel van dit jaar schreef Sietze de Vries een artikel over het orgel van de St.-Bavo te Haarlem. Hij schetste daarin onder meer de situatie waarin orgelmakers van doorslaggevende betekenis zijn in de stilistische ontwikkeling van het...
Litouwse orgelbouw: uniek erfgoed in Oost-Europa. Deel 1: Het ontstaan van de laatbarokke orgelbouwschool in Vilnius: meester Gerhardt Arendt Zelle en zijn kring
Het onderzoek naar de geschiedenis van de Litouwse orgelbouw uit de barok was tot ver in de twintigste eeuw schaars en gebrekkig. De florerende, laatbarokke orgelbouwschool te Vilnius, die bestond van circa 1740 tot 1850, was belangrijk voor de Europese...
Ontwikkelingen in de bouwstijl van de orgelmakers Smits (I)
De orgels van de Noord-Brabantse orgelmakers Smits zijn niet gemakkelijk bij een bepaalde bouwstijl onder te brengen. De Smitsen lieten zich erop voorstaan dat ze in hun kunstambacht autodidact waren en daarom aan een eigen, onafhankelijke werkwijze vast konden...
Sweelincks Ricercar
Jan Pieterszoon Sweelinck is een van de weinige klaviercomponisten uit de geschiedenis die het orgel en het besnaarde toetsinstrument – in zijn geval het klavecimbel – gelijkelijk bedeelde. De enige die wat dit betreft met hem vergeleken kan worden, is Johann...
Het 53e Internationaal Improvisatieconcours Haarlem
Op 21, 23 en 24 juli 2021 vond het Internationaal Improvisatieconcours Haarlem plaats, drie jaar na de vorige editie, aangezien het concours vorig jaar door het welbekende coronavirus geen doorgang kon vinden. Vier Duitsers, een Zwitser, een Italiaan, een Amerikaan en...