Venster op de Portugese orgelmuziek (1540-1834)
Een overzicht van de Portugese orgelmuziek van de Renaissance tot de vroege negentiende eeuw. Het artikel behandelt de ontwikkeling van dit relatief onbekende repertoire, de belangrijkste componisten en de relatie tot de Europese orgeltraditie. Van der Ploeg bespreekt...
Jean-Jacques Grunenwald: in de schaduw van La Jeune France (deel 2 – slot)
Dit afsluitende deel behandelt de orgelmuziek van Jean-Jacques Grunenwald (1911-1982) vanaf de jaren vijftig. Grunenwald was organist van de Saint-Sulpice in Parijs en volgde in 1973 Marcel Dupré op. Het artikel analyseert zijn latere composities, met bijzondere...
Het Willibrordusorgel in de Koepelkathedraal van Haarlem
Een bespreking van het boek van Ton van Eck over het Willibrordusorgel, met als ondertitel ‘Van verguisd instrument naar rijksmonument’. Het orgel werd in 1923 gebouwd voor de Sint-Willibrorduskerk in Amsterdam en verhuisde in 1971 naar Haarlem. Het...
Het Assendelft-orgel in de Stevenskerk van Nijmegen
Het artikel beschrijft de geschiedenis en recente restauratie van het huisorgel in de Zuiderkapel van de Stevenskerk te Nijmegen. Het instrument werd in 1988 door rijksadviseur Onno Wiersma geïdentificeerd als een werk van de Leidse orgelmaker Pieter Assendelft...
Petrus Veerkamp, een Friese orgelmaker in Franse dienst (deel 2 – slot)
Dit tweede en afsluitende deel behandelt Veerkamps functie als directeur technique bij de firma Mutin-Cavaillé-Coll en zijn betekenis voor de Franse orgelbouw. Centraal staat het door hem ontwikkelde mechanische systeem voor vrije combinaties, het...
‘Wat doen we met het orgel?’ Verslag van een symposium over de Nederlandse orgelcultuur
Op zaterdag 5 juli vierde Wageningen het zeventigjarig jubileum van het Flentrop-orgel met concerten en een symposium. Nederlandse orgels zijn technisch uitstekend, maar het gebruik neemt sterk af door kerksluitingen en ontkerkelijking, wat het behoud bedreigt....
Het laatste werk van orgelmaker(s) Timpe
Dit artikel behandelt de geschiedenis van het Timpe-orgel dat, na een periode van verplaatsing en verval, uiteindelijk zijn plaats vond in de Sint-Martinuskerk te Halsteren. Dirk Bakker, die als orgeladviseur de recente restauratie begeleidde, beschrijft hoe het...
Over het leven en overleven van het orgelonderwijs. Een gesprek met Jos van der Kooy en Pieter van Dijk
Op een vrijdagmiddag in mei 2025 in de Grote Kerk van Alkmaar zitten twee conservatoriumdocenten met samen 81 jaar onderwijservaring. Jos van der Kooy is al 45 jaar actief als docent aan diverse conservatoria, waaronder die in Leeuwarden, Alkmaar en Zwolle, en later...
Jean-Jacques Grunenwald: in de schaduw van La Jeune France, deel 1
Tijdens het interbellum groeide een groep jonge Franse organisten, allen nog in opleiding, uit tot veelbelovende componisten. De namen van Maurice Duruflé, Olivier Messiaen, Jean Langlais, Gaston Litaize en Jehan Alain zijn ons welbekend. Collegae-musici als Daniel...
Petrus Veerkamp, een Friese orgelmaker in Franse dienst (1)
In een krantenbericht uit 1941 staat een bijzondere zinsnede, volgens welke de mensuren die gebruikt werden door de beroemde Parijse orgelmaker Aristide Cavaillé-Coll oorspronkelijk afkomstig waren van de Friese orgelmakers Gebroeders Adema en in de Franse hoofdstad...
De orgelluiken uit Dwingeloo: tot ‘moniment ende gedagtenisse’
In 1665 kreeg de Sint-Nicolaaskerk van Dwingeloo een orgel, een geschenk van Rutger van den Boetzelaer, de toenmalige Heer van Batinge ende Entinghe en Drossard van Coevorden en Drenthe. Over het instrument zelf is niet meer bekend dan dat het zeven registers en een...
De kunst van de canonimprovisatie. Het onmogelijke mogelijk maken
Met oefening kan bijna iedereen een eenvoudige tweestemmige canon improviseren op toetsinstrumenten. Wanneer een cantus firmus wordt toegevoegd, zoals in Weckmanns partita over ‘Es ist das Heil uns kommen her’, neemt de complexiteit echter aanzienlijk toe. De...
Einige canonische Veraenderungen über das Weynacht-Lied: Vom Himmel hoch da komm ich her. Deel 3 (slot): Bachs visie op tijd en eeuwigheid
In de eerste twee delen van dit drieluik over Bachs Einige canonische Veraenderungen über das Weynacht-Lied: Vom Himmel hoch da komm ich her stonden achtereenvolgens het ten grondslag liggende kerstlied van Martin Luther, de vraag hoe Bach zich daardoor in dit...
Muziek of munitie? Het gevaar voor Nederlandse orgels in de Tweede Wereldoorlog
Van 1 oktober 1939 tot 1 oktober 1946 coördineerde de Rijksinspectie Kunstbescherming onder leiding van Jan Kalf (1873-1954) de bescherming van monumenten, musea, archieven en bibliotheken tegen oorlogsgevaar. In 2024 verscheen hierover het boek Kunstbunkers en...
Het orgel van Peterhouse Chapel Cambridge
De meeste lezers zullen wel een beeld hebben van een Frans barokorgel. Termen als ‘Plein jeu’, ‘Tierce en taille’ en ‘Basse de Trompette’ roepen onmiddellijk een klankbeeld op. Ook het Noord-Duitse barokorgel is verankerd in het collectieve geheugen van de meeste...
De onfortuinlijke orgelmaker Antoon Kuerten
Van orgelmaker Antonius Kuerten uit Huissen resten niet veel meer dan een halve orgelkas, een windlade en enig pijpwerk. Toch heeft hij tussen 1830 en 1850 in en rond de Betuwe een tiental orgels gebouwd en veel onderhoudswerk verricht. Daarna is er tot aan zijn...
Bruckner en het harmonium
Dat Anton Bruckner als geen ander orgel kon spelen – zijn improvisaties schijnen legendarisch te zijn geweest – is door veel tijdgenoten en biografen geboekstaafd. Over de rol die het harmonium speelde in het leven van de Oostenrijker is minder geschreven. Dirk...
De Culemborgse orgelmaker Emanuel Fredrick van Montfoort
Waarschijnlijk zullen velen de orgelbouwer Emanuel Fredrick van Montfoort niet kennen omdat hij slechts één kerkorgel en twee positieven heeft gebouwd. Ook breidde hij een positief uit in IJsselstein. Van Montfoort was niet alleen orgelbouwer, hij bekleedde daarnaast...