Orgelbouwnieuws: Tongeren Sint-Jan-de-Doper

Het ORGEL | Jaargang 95 | (1999) | Nummer 6
Tongeren Sint-Jan-de-Doper
[Orgelbouwnieuws uit de ORGELkrant 1999/6, juni]

In Vlaanderen werden vorig jaar voor het eerst, metoverheidssubsidie, als monumenten beschermde orgels gerestaureerd die de Limburgseromantiek representeren. Het betreft het Vermeulen-orgel in de parochiekerk van Godsheide(1869) en het Pereboom & Leijser-orgel in de kerk van Sint-Jan-de-Doper te Tongeren(1857). Beide restauratieprojecten werden ontworpen door Spectrum uit Hasselt, in overlegmet de Afdeling Monumenten en Landschappen (vergelijkbaar met de Nederlandse Rijksdienstvoor de Monumentenzorg). De onderstaande informatie is gebaseerd op een artikel dat MichelLemmens, die bij deze projecten als adviseur optrad, voor het tijdschrift Orgelkunstschreef.

tongeren.jpg (26288 bytes)DeMaastrichtse orgelmakers Pereboom & Leijser vervaardigden in 1857 een nieuw orgel voorde Sint-Jan-de-Doperkerk te Tongeren. Het instrument geldt als één van de belangrijksteorgels uit de beginperiode van hun orgelmakerij. Opvallend is de structuur van orgelkast,gemaakt door Willem Gielen (Tongeren), met een kroonpositief en pedaaltorens. Hetkroonpositief is overigens geheel in een zwelkast geplaatst die met een trede (driestanden) wordt bediend. Meer gebruikelijk is de open basementstructuur met een kleinecentrale onderkast, waarin aan de rechterzijde de klaviatuur is opgenomen. Tot 1894 bleefhet orgel bij Pereboom & Leijser in onderhoud. Zij verzorgden in 1871 schoonmaak- enherstelwerkzaamheden waarbij mogelijk een tremulant voor het Positief werd aangebracht. Indaaropvolgende jaren slechts kleine herstellingen plaats; mogelijk werd in deze periode detoonhoogte gewijzigd en gingen de Voix Humaine 8 alsmede een aantal Trompetbekers enFourniture-pijpen verloren. De jongste restauratie, uitgevoerd door de firma Nijs en Zonen(Nieuwerkerken) en intonateur Marc Nagels, was vooral conserverend van aard. Het verzakteoksaal en de sterk vervuilde balgenkamer in de toren werden gerestaureerd. Daarnaast is deoude toonhoogte hersteld en het ontbrekende en gewijzigde pijpwerk aangevuld/vernieuwd.Voor de nieuwe Voix Humaine stond het gelijknamige register van het Merklin &Schütze-orgel (1853) in de Abdij van het Park te Heverlee model. De originelemagazijnbalg, voorzien van twee schepbalgen, werd gerestaureerd, waarbij ook de nogaanwezige voettreden in functie bleven. Tijdens de werkzaamheden vond men de resten vaneen originele inliggende tremulant voor beide werken. Daarop werd besloten deze tereconstrueren en de later geplaatste tremulant voor het positief (mogelijk uit 1871) telaten vervallen; wel werd een schokbreker toegevoegd. Op 9 oktober 1998 vond defeestelijke ingebruikneming van het gerestaureerde orgel plaats.

De dispositie: Hoofdwerk (Manuaal II, C-g3): Montre 8 (C-h front), Bourdon 16, Bourdon8, Viola di Gamba 8, Bilingua 8 D, Prestant 4 (C-H front), Flûte 4, Doublette 2,Fourniture II-IV (enkele pijpen nieuw), Cornet V D, Trompette 8 B/D (bekers C-H nieuw),Clairon 4. Positief (Manuaal I, C-g3): Bourdon 8, Salicional 8 (vanaf cis), Flûte travers8 D (niet overblazend), Prestant 4, Flûte 4, Flagéolet 2, Euphone 8 B/D (doorslaand),Voix Humaine 8 (nieuw). Pédale (C-c1): Soubasse 16, Bombarde 16. Acc. de Claviers, Acc.de Ped. et Gr. Org., Acc. de Ped. et Pos., Acc. Ped. separée. Tremulant (als trede,nieuw). Winddruk: 75 mm wk. Toonhoogte: a1 = 434 Hz bij 16 gradenC. Temperatuur: evenredig zwevend.