Kennismakingsconcert door Mattijs de Vreugd:
Wie wil kennismaken met dit unieke gerestaureerde orgel, wordt van harte uitgenodigd om het concert op 6 september bij te wonen. Het wordt gegeven door stichtingsbestuurslid en organist Mattijs de Vreugd. De toegang is gratis!
Mattijs laat vooral het orgel horen, maar hij zal ook iets over dit bijzondere orgel met zijn unieke, op de ideeën van Albert Schweitzer gebouwde, speeltafel vertellen. Hij zal o.a. werken spelen van Max Reger (1873-1916): Präludium in d-moll en van César Franck (1822-1890): Tweede koraal in b-mineur. Daarnaast speelt o.a. hij transcripties van werken van Pjotr Iljitsj Tsjaikovski (1840-1893) en Robert Schumann (1810-1856). En ten slotte zal hij een improvisatie ten gehore brengen waarbij de vele klankkleuren van het gerestaureerde orgel zullen worden gedemonstreerd.
Over het orgel:
In de Grote Kerk van Veendam staat een bijzonder en uniek instrument: het Faber & Dienes-orgel uit 1928. Het werd gebouwd volgens de ideeën van de toenmalige organist dr. Fried Schmidt-Marlissa. Hij baseerde zich op de vooruitstrevende orgel-filosofie van musicus, arts en theoloog Albert Schweitzer. Dit is vooral te zien aan de speeltafel: de vele speelhulpen geven de organist een rijk palet aan expressieve mogelijkheden. Het orgel is daarnaast een karakteristiek voorbeeld van een Duits modern orgel uit de vroege 20e eeuw: veelzijdig en expressief, het biedt een soepele samensmelting van klankkleuren en artistieke vrijheid voor de organist.
Omstreeks 2015 blijkt een ingrijpende restauratie noodzakelijk. De uitkomsten van een onderzoek in 2019 door Hans Fidom (hoogleraar orgelkunde VU, Amsterdam) leiden ertoe, dat dit Duits moderne orgel tot rijksmonument wordt verklaard. Een uitgebreid rapport van adviseur dr. Natascha Reich vormt het uitgangspunt van een uitgebreid restauratieplan. Subsidies komen beschikbaar. De restauratie door Adema’s Kerkorgelbouw uit Hillegom start in 2022. Er wordt zoveel mogelijk uitgegaan van het bouwjaar 1928. In 2025 is de restauratie voltooid en is het instrument in zijn oorspronkelijke glorie hersteld.
Klanktechnisch is het orgel weer wat het ooit was: een krachtig, kleurrijk en subtiel instrument, geschikt voor zowel kerkmuziek als concertgebruik, (neo-)klassiek en romantisch en voor het symfonische repertoire. Het lange tijd niet meer gebruikte Harp-register en het Klokkenspel zijn weer hoorbaar. De intonatie door Bert Jan van der Weerd is opnieuw afgestemd op de oorspronkelijke klankfilosofie van de jaren ’20 van de vorige eeuw.
De aansturing in 1928 was pneumatisch, maar die is nu geheel gedigitaliseerd.
Dankzij deze zorgvuldige restauratie klinkt het Veendammer orgel weer zoals het ooit bedoeld was: als een muzikaal monument dat zijn gelijke niet kent.
Ronald van Baekel, directeur van Adema’s Kerkorgelbouw, en zijn medewerkers hebben een prestatie van formaat geleverd, die nauwelijks te oversschatten is. Dit orgel zal een waardevolle bijdrage leveren aan de culturele rijkdom, niet alleen van Veendam of de provincie Groningen, maar ook van het Nederlandse en Europese orgellandschap.