De sleutel tot de klank

Wat bepaalt eigenlijk de essentie, het wezen van een orgel? Of, anders gezegd: zijn klank?

Tijdens de recente restauratie van het Faber & Dienes-orgel te Veendam, en ook al eerder tijdens het historische onderzoek, speelde deze vraag een steeds weer terugkerende rol. Het orgel uit 1928 neemt een uitzonderingspositie in binnen het Noord-Nederlandse orgellandschap. Het instrument in Duits-moderne stijl ontstond in Veendam door een onwaarschijnlijke samenloop van personen en omstandigheden en bleef vervolgens dankzij een reeks toevalligheden behouden. Werkzaamheden in de tweede helft van de twintigste eeuw droegen bij aan dat behoud, maar vervaagden het oorspronkelijke concept ernstig. Het originele pijpwerk was er nog. De originele klank was weg.
Bij de recente restauratie (2022-2025) kon het wezen van dit orgel worden herontdekt. De gereconstrueerde speeltafel, waarin de ideeën van Albert Schweitzer op een opmerkelijk consequente wijze zijn uitgewerkt, speelde daarbij een cruciale rol bij het ontsluiten van het oorspronkelijke klankconcept.