Orgelbouwnieuws
|
Almelo, Grote Kerk [Orgelbouwnieuws uit Het Orgel 2010/06] |
In
2009 werd PKN-wijkgebouw Het Nieuwland te Almelo gesloten.
Het Ibach/Van Leeuwen-orgel kreeg een nieuwe plaats in het
zuidertransept van de Grote Kerk te Almelo.
Dat mag een gelukkig toeval worden genoemd, want het instrument
bestaat grotendeels uit historisch materiaal, dat afkomstig is uit
de voormalige orgels van diezelfde Grote Kerk.
De orgelmaker Richard Ibach (Barmen) leverde in 1873 een nieuw orgel
op voor de Grote Kerk te Almelo. Hij handhaafde daarbij het front
van het uit 1754 daterende Hinsz-orgel, inclusief de viervoets
frontpijpen van het Rugpositief. Dit Rugpositief bleef echter leeg,
het laatste restje Hinsz-pijpwerk fungeerde nog slechts als façade.
In het kader van de kerkrestauratie werd het Ibach-orgel in 1955
gedemonteerd. Na de herinrichting van de kerk besloot men het
instrument niet meer op te bouwen. In plaats daarvan kreeg Willem
van Leeuwen opdracht achter het historische Hinsz-front een geheel
nieuw orgel te bouwen.
Van Leeuwen gebruikte het Ibach-materiaal – inclusief de
frontprestant van Hinsz – voor een orgel ten behoeve van hervormd
wijkgebouw Het Nieuwland te Almelo. Niet alleen het pijpwerk, ook
één van de windladen, de balg en delen van de claviatuur werden
daarbij hergebruikt. De Prestant 4’ van Hinsz kreeg opnieuw een
plaats in het front, maar nu als onderdeel van de Prestant
8’ (vanaf c0, C-H transmissie Holpijp 8’).
De kas werd gemaakt door meubelmaker De Graaf naar een ontwerp van
Van Leeuwen. Het is een historiserende kas, wat voor die tijd
bijzonder genoemd mag worden. Voor de Prestant van Hinsz werd
dezelfde veldverdeling toegepast als die in het Rugwerk van het
grote orgel. Achter de kas werd op een kegellade een Subbas 16’
geplaatst, bestaande uit Ibach-pijpwerk. Als gevolg van verworming
zijn deze pijpen inmiddels vernieuwd.
Toen duidelijk werd dat wijkgebouw Het Nieuwland gesloten zou
worden, is gezocht naar een nieuwe bestemming voor het orgel.
Geruime tijd heeft het plan bestaan het Ibach-materiaal te gebruiken
bij de reconstructie van het Ibach-orgel in de St.-Gertrudiskerk te
Bergen op Zoom. Toen dat niet mogelijk bleek, werd
onderzocht of het orgel voor Almelo behouden kon blijven. Dat bleek
het geval en orgelmaker Ide Boogaard kreeg opdracht het orgel over
te plaatsen naar de Grote Kerk. Daarbij is het binnenwerk
schoongemaakt en het pijpwerk integraal gestemd. De frontpijpen,
voorzien van een afbladderende laag aluminiumverf, de kas en de
windvoorziening wachten nog op restauratie.
De dispositie luidt:
Manuaal (C-f3)
Prestant 8’ C-H transmissie Holpijp 8; c0- f3 Hinsz 1754
Holpijp 8’ deels roerfluit; Ibach 1873
Octaaf 4’ Ibach 1873
Fluit 4’ gedekt; onbekend (twintigste eeuw)
Octaaf 2’ Ibach 1873
Mixtuur 3-4 sterk Ibach1873
Pedaal (C-d1)
Subbas 16’ onbekend (twintigste eeuw)
Alle registers zijn gedeeld in bas en discant
Toonhoogte: a1 = 440Hz
Stemming: evenredig zwevend
Willem Jan Cevaal