St.-Oedenrode, St.-Martinuskerk
[Orgelbouwnieuws uit de ORGELkrant 2002/02, februari]

Foto is afkomstig van http://www.sintmartinusparochie.nlIn 1838 ontving de orgelmaker Franciscus Cornelius Smits (1800-1876) uit Reek de opdracht voor de bouw van een nieuw orgel voor de parohiekerk van St.-Oedenrode. De kast van het instrument werd vervaardigd door de timmerman G. Engels, terwijl de Antwerpse beeldhouwer J.B. Peeters de ornamentiek verzorgde. De gedetailleerde rekening van de beeldhouwer bleef bewaard en laat bijvoorbeeld zien wat in die tijd twee ‘groote kindekens’, twee ‘vliegende engelen’ en het beeld van St.-Cecilia kostten. Ofschoon het instrument reeds in 1839 werd opgeleverd is de rekening van de beeldhouwer pas in 1840 opgemaakt; mogelijk was het snijwerk pas toen geheel voltooid.

In 1905 voerde Frans Smits (II) herstelwerkzaamheden uit. Bij deze gelegenheid werden de handklavieren vervangen evenals de gehele Viola di Gamba 8 van het Onderpositief. Dit register, en een aantal andere pijpen, was sterk aangetast door grauwtinvorming. In 1913 werd het orgel door de orgelmakers Smits gedemonteerd in verband met de afbraak van het oude kerkgebouw. Nog voordat de huidige kerk op 12 juli 1915 werd ingewijd werd het orgel door hen gerestaureerd en herplaatst. Het orgel kreeg bij die gelegenheid een plaats op een galerij tussen koor en transept van de kerk, met het front naar het schip gericht. Vermoedelijk zijn toen de drie oorspronkelijke spaanbalgen vervangen door een magazijnbalg. In 1939 vernieuwde de firma Gebr. Vermeulen het pedaalklavier. Ten gevolge van een granaatinslag werden in 1944 enkele bekers van de Trompet 8 vernield. Om deze schade te herstellen voerde de firma Gebr. Vermeulen in 1946 een restauratie uit. Bij die gelegenheid verhuisde het orgel naar de achterwand van het schip en konden de in 1915 verwijderde ‘wangen’ van de kast worden herplaatst. In 1955 voerden de orgelmakers Vermeulen opnieuw herstelwerkzaamheden uit. Daarbij werd de niet originele Voix Célèste 8 van het Onderpositief, die vermoedelijk tussen 1915 en 1939 was geplaatst, vervangen door een Kromhoorn 8. Tevens verving men de magazijnbalg door een drietal regulateurs.

Na een lange periode van voorbereiding werd in 1997 een principeopdracht voor de restauratie verstrekt aan de firma Gebr. Vermeulen. Nadat deze firma door de firma Flentrop was overgenomen werd bepaald dat de restauratie van het orgel zou worden uitgevoerd in de werkplaatsen van Flentrop Orgelbouw onder verantwoordelijkheid van Frans Vermeulen. Als adviseurs waren J.G.P.G. Boogaarts en Ton van Eck (namens de KKOR) betrokken. De orgelkast is zorgvuldig hersteld evenals de frontpijpen. Tevens is een vrij Pedaal toegevoegd dat op twee afzonderlijke laden achter de zijvelden van het front is geplaatst. De regulateurs zijn vervangen door drie spaanbalgen en de gehele kanalisatie is gereconstrueerd. De bestaande mechanieken zijn hersteld; de nieuwe mechanieken voor het Pedaal zijn geheel in Smits-factuur uitgevoerd. De niet originele klavieren en registeropschriften zijn vernieuwd naar voorbeeld van Smits (I). De windladen zijn gerestaureerd en de oorspronkelijke toonhoogte, die in de loop der jaren was verhoogd, is hersteld. Tenslotte werden de niet originele registers Viola di Gamba 8 en Kromhoorn 8 van het Onderpositief in Smits-factuur vernieuwd. De nieuwe pedaalregisters zijn gemaakt naar de mensuren van het Van Deventer/Smits-orgel in de St.-Luciakerk te Ravestein (1738/1834/1864).

De dispositie: Hoofdwerk (Manuaal II, C-f3): Bourdon 16 (C-h hout), Praestant 8 (C-e1 in het front), Bourdon 8 (C-Fis hout), Praestant 4 (C-Fis 1905, overige pijpen oud), Roerfluit B/D 4 (C-Fis 1905, overige pijpen oud), Nazard D 3, Octaaf 2, Mixtuur II, Trompet B/D 8. Onderpositief (Manuaal I, C-f3): Holpijp 8 (C-H hout, vervolg metaal), Viola di Gamba 8 (nieuw), Praestant 4 (C-h in het front), Fluit 4 (C-f2 gedekt, vervolg open), Gemshoorn 2, Sifflet 1, Basson B/D 8 (nieuw). Pedaal (C-d1): Subbas 16 (hout, nieuw), Praestant 8 (C-Dis hout, E-cis front, vervolg op de lade; nieuw met gebruikmaking halve mantels oude frontpijpen), Fluit 8 (nieuw), Octaaf 4 (nieuw), Bazuin 16 (doorslaand, nieuw). Manuaalkoppel, Pedaalkoppel, Ventil. Winddruk: 72 mm wk. Toonhoogte: a1 = 415 Hz. Temperatuur: evenredig zwevend.

Bron: Het Smitsorgel van de Sint Martinuskerk een rijksmonument in Sint-Oedenrode, 2001.

Website: http://www.sintmartinusparochie.nl