Orgelkunst & Internet januari 2003
Volgt u het nog, de discussie over temperaturen in het ORGEL? Ingewikkeld is
het! Maar ook boeiend, zeker wanneer je bedenkt dat de discussie ook laat zien
hoe we vandaag de dag met oude bronnen en oude orgels omgaan.
Een heel praktische manier om de belangrijkste van de temperaturen die in de discussie aan de orde komen
z‚lf te testen is een bezoekje aan de site van Pierre Lewis, een software-ontwikkelaar met een zwak voor alles wat met stemmingen
te maken heeft. Zijn site is simpel vormgegeven, maar daarom niet minder functioneel.
Midden op zijn bladzijde staan de twaalf tonen uit het octaaf in een cirkel, met
tussen elke twee tonen een kwint verschil - een kwintencirkel dus. Wie op een toon klikt hoort de betreffende toon.
Links van de cirkel staat een reeks temperatuurnamen, zoals gelijkzwevend, middentoon,
Silbermann, Vallotti, in totaal negen. Elk van die temperaturen kun je met een muisklik kiezen. Wie daarna een toon in de cirkel aanklikt, hoort de
hoogte van de betreffende toon in de gekozen temperatuur.
Lewis' site is om minstens drie redenen boeiend. In de eerste plaats is het mogelijk vier tonen tegelijk te laten klinken: door de shift-toets ingedrukt te
houden kun je zo met muisklikken twee-, drie- en vierklanken samenstellen en beluisteren. Je kunt dus zelf horen hoe vals een bepaalde terts nu eigenlijk is in
een 1/3-komma-temperatuur. Een tweede optie is het laten horen van een voorgeprogrammeerd stukje muziek, zowel in grote als in kleine terts, met de in
de cirkel gekozen toon als grondtoon. In de derde plaats kun je zelf een temperatuur invoeren, door met de muis een noot in de cirkel aan te wijzen en
met de pijltjestoetsen op je toetsenbord de betreffende toonhoogte te laten stijgen
en dalen. Wie de kunst van het temperatuur leggen wil leren, kan dus op deze site
beginnen!
Alles bij elkaar is dit ‚‚n van de meeste leerzame sites die ik ken. Al was het maar
om vooroordelen als zodanig te ontmaskeren: de 1/3-komma-temperatuur is bijvoorbeeld veel verdraaglijker dan ik had gedacht. Ook valt op dat het volume
en de kleur van intervallen en akkoorden mede worden bepaald door de temperatuur. Enzovoort. Ik zou zeggen: ga kijken en proberen!
Het adres van de site: http://pages.globetrotter.net/roule/accord.htm
Hans Fidom fidom@bart.nl