Artikelen

 

Jan Smelik Samuel de lange jr. en de protestantse kerkzang
Het ORGEL 112 (2016), nr. 5, 36-43 [samenvatting]


De naam van Samuel de Lange jr. is vooral verbonden aan de ‘grote muziekcultuur’. Hoewel in zeer bescheiden mate is De Lange echter ook actief geweest op het gebied van het kerklied, de kerkzang en het kerkelijk orgelspel. Hij was als (kerk)organist verbonden aan kerken in Rotterdam, Amsterdam en Den Haag. In de jaren negentig van de negentiende eeuw hield De Lange zich ook op andere manieren met de kerkzang bezig, die bovendien meer dan plaatselijke betekenis hadden. Zoals de Nederlandsche Protestantenbond Samuels broer Daniël de Lange (1841-1918) inschakelde bij de samenstelling van de Godsdienstige Liederen, zo vroegen de Waalse kerken Samuël te helpen met hun nieuwe bundel, die in 1891 uitgegeven werd: Psaumes et cantiques pour le culte public des Eglises wallones. De Lange schreef voor deze bundel diverse vierstemmige zettingen ter begeleiding van de gemeentezang op orgel of voor vocaal meerstemmige uitvoering. Het betrof eenvoudige zettingen die aansloten bij het negentiende-eeuwse ideaal van de ‘ware kerkmuziek’.
Omvangrijker was de medewerking van Samuel de Lange jr. aan twee bundels van de Nederduitse Gereformeerde Kerk in Zuid-Afrika. De Lange maakte een koraalboek met zettingen bij de Evangelische Gezangen die in Zuid-Afrika sinds 1834 gebruikt werd. Interessanter was echter Het Boek der Psalmen, dat in 1895 in Kaapstad en in 1899 in Nederland werd uitgebracht.
Voor deze bundel componeerde De Lange niet alleen – tegen zijn zin – 29 nieuwe melodieën ter vervanging van onzingbaar geachte Geneefse psalmmelodieën, maar ook gaf De Lange een gemoderniseerde notatie van de zestiende-eeuwse psalmmelodieën. Deze notatie verscheen toen in in de Nederlandse Hervormde Kerk besloten was te komen tot een bundel met een moderne, praktische notatie van de psalmmelodieën. Deze bundel werd verzorgd door J.G.R. Acquoy en verscheen in 1899. Vergelijking tussen diens notatie met De Lange’s notatie laat zien, dat laatstgenoemde een vooruitstrevender en historische verantwoorder notatie bood.


Johannes Gerhardus Rijk Acquoy - Schilderij collectie Universiteit Leiden